Ngày 12/4 vừa qua, báo
điện tử Sina.com đã đăng bài “Lật tẩy Đông trùng Hạ thảo - một vụ
đại lừa đảo kiểu Trung Quốc” gây xôn xao dư luận.
Từ xưa đến nay, ở
Trung Quốc và một số nước châu Á, “Đông trùng Hạ thảo” được coi là vị
thuốc quý của Đông y, có khả năng bồi bổ và tăng cường sức khỏe, cải thiện đời
sống tình dục, tăng cường khả năng miễn dịch; thậm chí được đẩy lên thành “thần
dược” với giá đắt hơn vàng.
Mỗi kilogam giá mấy trăm ngàn tệ (NDT), “Đông trùng Hạ thảo” rốt
cục là thực phẩm, dược phẩm hay thực phẩm chức năng bổ dưỡng? “Đông trùng Hạ
thảo” được tâng bốc lên mây có đúng là hàm chứa những thành phần có hiệu
quả như lời đồn hay không ? Kết luận cuối cùng: Chỉ là một vụ đại lừa đảo kiểu
Trung Quốc mà thôi.
Dược thảo bình thường
“Đông trùng Hạ thảo” trong dược học truyền thống Trung Quốc
và đối với tuyệt đại đa số các học giả Trung Quốc chỉ loại dược liệu là thể
phức hợp giữa một loài nấm có tên khoa học là Ophiocordyceps sinensis với sâu
non (ấu trùng) của một loài côn trùng (bướm) thuộc chi Thitarodes.
Cơ chế xâm nhiễm của loài nấm này vào cơ thể sâu hiện giờ vẫn chưa
rõ. Mùa Đông, nấm ký sinh vào sâu non và làm chết sâu non vì ăn hết chất dinh
dưỡng của chúng. Đến mùa hè ấm áp, nấm mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ, vươn
lên thành dạng cây, vì vậy mà có tên là “Đông trùng Hạ thảo” (sâu mùa Đông, cỏ
(nấm) mùa Hè).
“Đông trùng Hạ thảo” có nhiều ở các vùng đồng cỏ trên các cao
nguyên có độ cao 4000-5000m so với mặt biển ở Tứ Xuyên, Thanh Hải, Tây Tạng,
Vân Nam. Ngoài ra, còn có tới hơn 500 loài trùng thảo khác cũng có cơ chế tương
tự, tức là loại nấm khác không phải Ophiocordyceps sinensis phát triển trên cơ
thể loại ấu trùng khác không phải Thitarodes.
Văn bản cổ nhất ghi chép về “Đông trùng Hạ thảo” là “Bản
thảo tùng tân” của Ngô Nghi đời Thanh viết năm 1757 mô tả: “Mùa Đông nằm dưới
đất, thân như con tằm, có lông, chuyển động được; Hè tới thì ngoi lên khỏi mặt
đất, cả thân hóa thành thảo, nếu không thu lấy đến mùa Đông lại hóa thành sâu
(trùng)”.
Sau đó, nhiều loại sách Trung y đều có ghi chép về “Đông trùng Hạ
thảo”. Sách “Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Dược điển” năm 1990 đã đưa “Đông trùng
Hạ thảo” vào, nhưng BS Ngô Hải Vân - Chủ nhiệm khoa Nội Tổng y viện quân
đội Trung Quốc- không coi trọng điều đó. Ông nói, trong y tịch cổ Trung
Quốc hầu như thứ gì cũng đều được coi là thuốc; ngay móng tay, tro bếp,
phân…cũng đều là thuốc, đều tìm thấy “công hiệu” nhất định trong thư tịch cổ.
Trong y học truyền thống Tây Tạng, lương y nổi tiếng (Tạng dược
sư) Thanh Mai Nhiên Đinh ở châu Ngọc Thụ - vùng nổi tiếng về “Đông trùng Hạ
thảo” - khi trả lời phóng viên THX đã nói: “Trùng Thảo thường chỉ có tác dụng
dẫn thuốc thôi”. Trong số hàng trăm bài thuốc phức phương (nhiều vị) được sử
dụng ở Viện Tạng y tỉnh Thanh Hải, chỉ có duy nhất một phương thuốc dạng tễ
(nước) dùng để chữa bệnh phụ khoa có sử dụng “Đông trùng Hạ thảo”.
Trong cuốn dược điển Tạng y có tên “Cam lộ bản thảo minh kính”
cũng chỉ ghi duy nhất một câu về công hiệu của Trùng Thảo: “Cường thân, bổ
thận, dùng trị liệu các bệnh về gan, mật”. Ông Trương Quý Quân - Chủ nhiệm khoa
Trung dược sinh dược thuộc Đại học Trung y dược Bắc Kinh - cũng nói: Các phương
thuốc Trung dược truyền thống rất ít sử dụng Trùng Thảo.
“Trùng thảo toan” (Cordycepic acid) được coi là thành phần công
hiệu, có tính biểu trưng của “Đông trùng Hạ thảo”, thực ra chính là Mannitol –
một sản phẩm hóa công nghiệp rất phổ biến và rẻ tiền, được dùng rộng rãi trong
thực phẩm và dược phẩm, giá vài chục tệ/kg.
Năm 1951, nhà khoa học Đức Cunningham khi quan sát thấy tổ chức
của ấu trùng Ascomycota bị nấm ký sinh nhưng không bị rữa nát đã nghiên
cứu, phân ly được một chất hoạt tính, đặt tên là “ Trùng thảo tố” (cordycepin);
năm 1960 đã điều chế được bằng hóa chất nhưng “Trùng thảo tố” hóa học hợp thành
này không được sản xuất quy mô hóa nên trên thị trường hiện nay, “Trùng thảo
tố” chủ yếu có được do nuôi Trùng thảo nhân tạo (Cordyceps militaris). Chính
loại hoạt chất này là một loại kháng sinh được các thương gia “tung hô” như là
một thành phần hoạt tính độc đáo của “Đông trùng Hạ thảo”.
Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều công trình nghiên cứu cho thấy
“Đông trùng Hạ thảo” không hàm chứa “Trùng thảo tố” (cordycepin). Ông Đổng Thái
Hồng- nghiên cứu viên Phòng thực nghiệm trọng điểm quốc gia, Sở Vi sinh vật trực
thuộc Viện Khoa học Trung Quốc - khi được phỏng vấn đã nói: "Qua nghiên cứu, phân tích, kiểm nghiệm các loại “Đông trùng Hạ
thảo” thu hái từ các nơi khác nhau trên cao nguyên Thanh Tạng, chúng tôi không
tìm thấy, hay nói cách khác, hàm lượng “Trùng thảo tố” (cordycepin) về cơ bản
không có trong “Đông trùng Hạ thảo”.
Còn theo The Paper thì ngay từ năm 2011, ông Vương Thành Thụ -
nghiên cứu viên Phòng Nghiên cứu Sinh thái thực vật Viện khoa học Thượng Hải/
Viện Khoa học Trung Quốc - đã công bố kết quả nghiên cứu về tổ chức gene của
Trùng thảo, cho thấy: nhóm gene của “Đông trùng Hạ thảo” không hợp thành
được “Trùng thảo tố” (cordycepin), chỉ có loại nấm Cordyceps mới tạo ra được.
Từ những năm 1970 trở về trước, “Đông trùng Hạ thảo” ít được
biết tới. So với Nhân sâm và Lộc nhung, nó là thứ dược liệu tầm thường nhất,
xếp hạng cuối trong “Trung dược tam bảo”. Vào những năm 1960, tại Tây Tạng, 1kg
“Đông trùng Hạ thảo” chỉ đổi được 2 gói thuốc lá giá 3 hào. Đến thập niên 1970,
tại Thanh Hải, Tây Tạng, giá thu mua “Đông trùng Hạ thảo” của nhà nước là 21
tệ/kg. Năm 1974, tại châu Quả Lạc, Thanh Hải bất cứ “Đông trùng Hạ thảo” phẩm
chất ra sao, giá cũng chỉ 28 tệ/kg.
Giá cả tăng đột biến
Trong môi trường hoang dã, tỷ lệ ấu trùng bướm bị nấm thâm nhập
rồi trở thành “Đông trùng Hạ thảo” rất thấp, vì vậy “Đông trùng Hạ thảo”
trong thiên nhiên rất hiếm, nuôi nhân tạo cũng không thành công, mỗi năm
tổng sản lượng toàn Trung Quốc chỉ từ 80 đến 150 tấn. Do nhu cầu ngày càng
tăng, giá cả “Đông trùng Hạ thảo” xuất hiện xu thế gia tăng.
Năm 1983, giá “Đông trùng Hạ thảo” loại nhất có giá 300 tệ/kg,
trong khi giá Nhân sâm vùng Trường Bạch sơn chỉ 60-80 tệ/kg; ngang bằng tiền
lương tháng của một công nhân bình thường. Khoảng 1990, giá “Đông trùng Hạ
thảo” tăng lên 1000 tệ/kg, trong khi giá Nhân sâm tụt xuống còn 50 tệ/kg.
“Đông trùng Hạ thảo” lần đầu tiên tăng giá trị trước công chúng đi
kèm với vụ lừa đảo “Mã gia quân” – đội tuyển chạy cự ly trung bình và dài của
huấn luyện viên Mã Tuấn Nhân- lập nhiều kỷ lục quốc gia và quốc tế. Bị
quốc tế nghi ngờ sử dụng doping, Mã gia quân đưa Trung thảo dược, sản phẩm bổ
dưỡng ra để chống đỡ.
Ngoài “tinh chất Ba ba Trung Hoa”, họ nói còn sử dụng “Đông trùng
Hạ thảo”. Chính vì vậy, đến giữa những năm 1990, giá bán lẻ Trùng Thảo vọt lên
2000 tệ/kg, loại hạng nhất giá còn cao hơn. Về sau, tác giả Triệu Dụ trong
phóng sự “Điều tra về Mã gia quân” đã chứng minh, Mã gia quân quả thực đã sử
dụng chất doping, thành tích của các vận động viên này chả liên quan gì đến
“Đông trùng Hạ thảo” cả.
Năm 2003, khi dịch SARS hoành hành ở Trung Quốc, lan truyền tin
đồn uống “Đông trùng Hạ thảo” có thể giúp tăng cường miễn dịch, trị được bách
bệnh, chỉ sau một đêm “Đông trùng Hạ thảo” bỗng thành “thần dược”, gây nên cơn
với giá tăng đột biến, loại tốt nhất vọt lên 160 ngàn tệ/kg.
Kể từ đó, “Đông trùng Hạ thảo” chính thức lọt vào hàng “sản
phẩm bảo kiện xa xỉ”. Các năm 2005, 2006, giá cả “Đông trùng Hạ thảo” tiếp tục
tăng, đến 2007 thì đạt tới đỉnh cao, loại lớn (2000con/kg) giá tới 200 ngàn
tệ/kg (700 triệu VND).
Năm 2008, do khủng hoảng tài chính, lượng tiêu thụ “Đông trùng Hạ
thảo” giảm nghiêm trọng, giá cũng giảm 40%. Đến năm 2010, 2011, do ảnh hưởng
bởi môi trường sinh thái và động đất, nhiều khu vực có “Đông trùng Hạ thảo”
giảm sản lượng, có vùng giảm tới 40%, lượng cung ít khiến giá lại tăng. Tháng
7/2011, giá vượt quá cả kỷ lục năm 2007.
Tại Tây Tạng, giá loại 2200con/kg có giá 182 ngàn tệ/kg; loại
1.800 con/kg giá 210 ngàn tệ/kg. Từ đó về sau giá “Đông trùng Hạ thảo”
tiếp tục tăng ổn định một cách từ từ. Theo “Nam Phương nhật báo”, ngoài
sản lượng giảm, những người trong giới tiết lộ, việc đầu cơ găm hàng cũng là
nguyên nhân quan trọng khiến giá “Đông trùng Hạ thảo” tăng lên.
Từ 2015 sang 2016, Trung Quốc xảy ra nhiều chuyện, giá “Đông trùng
Hạ thảo” liên tục giảm: Trùng thảo Thanh Hải loại 2000 con/kg giảm từ 218 ngàn
tệ/kg (tháng 4/2015) xuống 186 ngàn/kg hiện nay; trên thị trường Tây Tạng giá
cũng từ 210 ngàn tệ/kg giảm còn 160 ngàn tệ/kg. Mặc dù vậy, trong 40 năm qua,
giá “Đông trùng Hạ thảo” cũng đã tăng cả vạn lần; giá loại “cực phẩm” có tên
“Cực thảo 5X” còn kinh khủng hơn. Trên trang web chính thức, một lọ “Cực thảo
5X” nguyên chất bán tới 16.900 tệ, một lọ 45 viên, mỗi viên 0,35g, tính ra mỗi
kg loại này được bán tới 1 triệu tệ (tức 3,5 tỷ VND).
Lan Hương – Thu Thủy
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét